Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội xuân Yên Tử - Hành trình về miền đất Phật Trúc Lâm

Diễn ra xuyên suốt ba tháng đầu năm âm lịch dưới chân dãy núi Đông Triều hùng vĩ, lễ hội xuân Yên Tử là sự kiện văn hóa tâm linh quy mô lớn bậc nhất miền Bắc. Không gian hội xuân kết tinh chiều sâu triết lý nhập thế thời Trần, thu hút hàng triệu bước chân thập phương tìm về cội nguồn đạo pháp dân tộc.

NSSC Quảng NinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Toàn cảnh không gian khai mạc lễ hội xuân Yên Tử trang nghiêm dưới chân núi thiêng tại thành phố Uông Bí Quảng Ninh

Khởi đầu từ ngày mùng 10 tháng Giêng hằng năm tại phường Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, lễ hội xuân Yên Tử mở ra không gian tưởng niệm công đức Đức Điều Ngự Giác Hoàng trên non thiêng cao hơn một ngàn mét. Giữa sắc vàng thanh khiết của hoa mai cổ thụ và làn sương mây bảng lảng trên sườn núi đá, tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng nhịp bước chân hành hương thành kính đã dệt nên bức tranh di sản sống động vượt thời gian.

Cội nguồn lịch sử và mạch nguồn tâm linh của lễ hội xuân Yên Tử

Trải qua hơn bảy thế kỷ hình thành và tiếp nối liên tục từ thời đại nhà Trần đến nay, lễ hội xuân Yên Tử là biểu tượng rực rỡ của văn hiến Đại Việt. Mạch nguồn của kỳ hội xuân bắt rễ từ sự nghiệp giữ nước hiển hách và quyết định xuất gia tu hành trên đỉnh Bạch Vân Sơn.

Dấu ấn xuất gia tu hành của bậc minh quân nhà Trần

Lịch sử lễ hội gắn liền trực tiếp với cuộc đời của Đức Phật hoàng Trần Nhân Tông - vị hoàng đế từng hai lần lãnh đạo quân dân đánh thắng quân Nguyên Mông, tiêu biểu là trận quyết chiến tại khu di tích Bạch Đằng Quảng Ninh năm 1288. Sau khi đất nước thái bình, ngài nhường ngôi cho vua Trần Anh Tông rồi rời cung điện tại Hoàng thành Thăng Long tìm về chốn lâm tuyền. Tháng Mười âm lịch năm Kỷ Hợi (1299), ngài chính thức lên núi Yên Tử tu hành theo hạnh Đầu Đà, lấy đạo hiệu Hương Vân Đại Đầu Đà và khai sáng Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử mang bản sắc độc lập của dân tộc.

Sau khi Đức Điều Ngự Giác Hoàng viên tịch năm Mậu Thân (1308) và xá lợi của ngài được tôn trí tại núi Yên Tử cùng hệ thống lăng miếu thuộc khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, các triều đại kế tiếp cùng tăng ni, Phật tử đã duy trì lệ hành hương lên núi mỗi dịp đầu xuân để bái Tổ, định hình nên kỳ lễ hội hành hương lớn bậc nhất Việt Nam.

Lịch trình mở hội tháng Giêng và không gian danh sơn

Theo truyền thống cổ truyền, lễ hội xuân Yên Tử chính thức bước vào ngày khai hội mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm và kéo dài suốt ba tháng mùa xuân cho đến hết tháng Ba âm lịch. Thời điểm mở hội trùng với tiết lập xuân, khi mưa xuân tưới tắm lên rừng tùng hơn bảy trăm năm tuổi và đánh thức sắc vàng rực rỡ của hoa hoàng mai Yên Tử nở bung trên vách đá.

Không gian diễn ra lễ hội trải rộng trên toàn bộ khu di tích Yên Tử thuộc phường Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, nối liền từ chân dốc Đỏ, suối Giải Oan lên tới đỉnh núi cao 1.068 mét, nơi mỗi bậc đá rêu phong đều lưu giữ dấu ấn tu chứng của Tam Tổ Trúc Lâm.

Phương diện di sản lễ hộiNội dung quy chuẩn tại lễ hội xuân Yên TửÝ nghĩa lịch sử và văn hóa tâm linh
Thời gian khai hội và diễn raKhai mạc ngày mùng 10 tháng Giêng, kéo dài hết tháng Ba âm lịchMở đầu mùa hành hương đầu xuân hướng về cội nguồn đất Phật
Không gian tổ chức trọng tâmQuần thể di tích danh thắng Yên Tử thuộc thành phố Uông BíKết nối trục thần đạo từ chân núi suối Giải Oan lên đỉnh cao 1.068 mét
Nhân vật lịch sử suy tônĐức vua, Phật hoàng Trần Nhân Tông cùng Nhị tổ Pháp Loa, Tam tổ Huyền QuangTôn vinh công đức giữ nước và khai sáng dòng thiền Trúc Lâm thuần Việt
Nghi thức cốt lõi đặc trưngLễ rước kiệu, gióng trống thỉnh chuông, dâng hương và đóng ấn thiêngGửi gắm ước vọng quốc thái dân an, tâm an trí sáng của muôn dân

Hệ thống nghi thức truyền thống đặc sắc tại lễ hội xuân Yên Tử

Nét cuốn hút sâu sắc của lễ hội xuân Yên Tử nằm ở sự kết hợp trang nghiêm giữa các nghi thức tế lễ Phật giáo cổ truyền và không gian sinh hoạt văn hóa dân gian giàu sức sống dưới chân núi thiêng.

Nghi thức rước kiệu dâng hương và chúc phúc đầu năm

Sáng sớm ngày khai hội mùng 10 tháng Giêng, tại lễ đài trung tâm dưới chân núi Yên Tử, phần lễ bắt đầu bằng đoàn rước kiệu quy tụ hàng trăm tăng ni, Phật tử, các đội tế lễ và đại diện nhân dân các dân tộc vùng Đông Bắc. Đi đầu đoàn rước là đội cờ ngũ sắc, cờ Phật giáo, đội múa rồng lân cùng phường bát âm tấu vang nhạc lễ trầm hùng. Tiếp nối phía sau là các cỗ kiệu bát cống sơn son thếp vàng rước bài vị Tam Tổ Trúc Lâm và các phẩm vật chay tịnh tinh khiết của miền quê Quảng Ninh tiến vào lễ đài chính.

Sau nghi thức rước kiệu là lễ gióng trống, thỉnh chuông khai hội gồm những hồi trống sấm dõng dạc và tiếng đại hồng chung ngân vang khắp sườn núi Bạch Vân. Các bậc cao tăng cùng đại diện cộng đồng thực hiện nghi lễ dâng hương, tuyên đọc chúc văn tưởng niệm công đức Đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, khẳng định ý chí đoàn kết dân tộc và cầu nguyện cho đất nước luôn hưởng nền thái bình.

Ấn tín dấu thiêng và phần hội dân gian

Một trong những nghi thức mang tính biểu tượng cao nhất trong ngày khai mạc là nghi lễ đóng dấu thiêng Yên Tử lên các bức ấn lụa vàng đầu xuân. Chiếc ấn gỗ cổ truyền tại chốn tổ Trúc Lâm không mang màu sắc mê tín dị đoan, mà nhắc nhở mỗi người hành hương giữ gìn tâm thiện lành, sống hòa ái và hướng tới sự bình an nội tại. Sau phần lễ tâm linh, không gian dưới chân núi bừng lên sức sống sôi nổi của phần hội với múa rồng lân, võ thuật cổ truyền, kéo co, ném còn, đẩy gậy cùng những làn điệu hát chèo, hát giao duyên của đồng bào Dao Thanh Y, Tày, Sán Dìu vùng núi Uông Bí.

Chư tăng hành hương trên lối gạch cổ dẫn vào vườn tháp Tổ Huệ Quang và chùa Hoa Yên trong lễ hội xuân Yên Tử
Chư tăng hành hương trên lối gạch cổ dẫn vào vườn tháp Tổ Huệ Quang và chùa Hoa Yên trong lễ hội xuân Yên Tử
  • Nghi lễ rước kiệu truyền thống: Huy động các cỗ kiệu cổ sơn son thếp vàng cùng đội hình cờ hội, bát bửu, lọng vàng và phường nhạc bát âm cổ truyền.
  • Nghi lễ gióng trống thỉnh chuông: Ba hồi trống sấm kết hợp tiếng chuông đại hồng chung mở màn cho mùa hành hương kéo dài suốt ba tháng xuân.
  • Nghi lễ dâng hương và đọc chúc văn: Tưởng niệm công đức của Sơ tổ Trúc Lâm Trần Nhân Tông cùng các bậc tiền nhân đã vun đắp giang sơn và đạo học Việt Nam.
  • Nghi lễ đóng ấn thiêng đầu xuân: Trao truyền thông điệp nhân văn về sự tỉnh thức, hướng thiện và ước nguyện bình an cho mọi gia đình trong năm mới.

Tuyến hành hương qua các tầng di tích trong lễ hội xuân Yên Tử

Điểm làm nên bản sắc khác biệt của lễ hội xuân Yên Tử chính là cuộc hành hương vượt núi kéo dài qua hàng nghìn bậc đá cổ từ chân núi lên tới đỉnh mây, giúp con người rèn luyện ý chí và thanh lọc tâm hồn.

Chặng đường từ chùa Giải Oan lên vườn tháp Tổ Huệ Quang

Khởi hành từ dốc Đỏ dưới chân núi, người trẩy hội bước qua cây cầu đá xanh cổ kính để vào lễ Phật tại chùa Giải Oan - ngôi chùa gắn với câu chuyện lịch sử về lòng trung trinh của các cung tần mỹ nữ triều Trần khi tiễn biệt nhà vua lên núi xuất gia năm 1299. Vượt qua Hòn Ngọc, con đường hành hương tiến vào đường Tùng rợp bóng hơn hai trăm gốc xích tùng bách niên hơn bảy thế kỷ, nơi những bộ rễ cổ thụ xù xì đan quyện cùng bậc đá xếp thủ công.

Sau khi chinh phục dốc Cổng Trời và rừng trúc xanh mướt, đoàn người hành hương đặt chân tới khu vực vườn tháp Tổ Huệ Quang nằm ở độ cao hơn năm trăm mét. Vườn tháp cổ quy tụ chín mươi bảy ngôi mộ tháp xây bằng gạch trần, đá xanh và đá sa thạch của các thế hệ cao tăng. Giữa trung tâm là Bảo vật Quốc gia tháp Huệ Quang năm tầng lưu giữ một phần xá lợi của Đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, bên trong tôn trí pho tượng đá tạc hình ảnh ngài ngồi thiền tự tại trên đài sen.

Bước chân chiêm bái chùa Hoa Yên và đỉnh thiêng chùa Đồng

Từ vườn tháp Tổ bước lên những bậc thềm đá chạm rồng dưới bóng những cội đại cổ thụ bảy trăm năm tuổi, người hành hương tiến vào sân chùa Hoa Yên tọa lạc ở độ cao 535 mét. Vốn có tên cổ là chùa Vân Yên và được vua Lê Thánh Tông đổi tên thành Hoa Yên Tự, đây là ngôi đại tự trung tâm nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông đăng đàn thuyết pháp cho tăng chúng bốn phương. Từ đây, tuyến hành hương tiếp tục vươn cao qua chùa Một Mái, chùa Bảo Sái, chùa Vân Tiêu, tượng đá An Kỳ Sinh và quảng trường tôn trí pho tượng đồng Phật hoàng Trần Nhân Tông nặng 138 tấn uy nghi.

Dòng người hành hương thành kính chiêm bái chùa Đồng trên đỉnh núi cao trong lễ hội xuân Yên Tử
Dòng người hành hương thành kính chiêm bái chùa Đồng trên đỉnh núi cao trong lễ hội xuân Yên Tử

Đích đến cao nhất và thiêng liêng nhất của mọi bước chân trẩy hội mùa xuân là đỉnh chùa Đồng Yên Tử (Thiên Trúc Tự) nằm ở độ cao 1.068 mét. Giữa tầng không lộng gió và biển mây trắng xóa bao phủ bốn bề, ngôi chùa đúc bằng đồng nguyên chất ánh lên sắc vàng trầm mặc với mái đao cong vút tựa búp sen nở giữa trời xanh, mang lại sự tĩnh tại sâu sắc trong tâm hồn.

Giá trị di sản văn hóa trường tồn của lễ hội xuân Yên Tử

Không chỉ là điểm hẹn tâm linh mỗi dịp Tết đến xuân về, lễ hội xuân Yên Tử còn đóng vai trò là nhịp cầu bảo tồn và truyền trao những giá trị triết học, đạo đức và bản sắc văn hóa dân tộc qua nhiều thế hệ.

Tư tưởng nhập thế và đạo lý nhớ nguồn

Linh hồn cốt lõi nuôi dưỡng sức sống hơn bảy trăm năm của hội xuân Yên Tử chính là tư tưởng Cư trần lạc đạo (sống giữa đời thường mà vui với Đạo) do Đức Phật hoàng Trần Nhân Tông khởi xướng. Triết lý Trúc Lâm đề cao việc tu dưỡng tâm tính ngay trong lao động, cống hiến và trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng và Tổ quốc. Hành trình trẩy hội đầu xuân luôn hàm chứa hai tầng ý nghĩa song hành vừa lễ Phật cầu an, vừa tưởng nhớ bậc anh hùng dân tộc đã giữ vững bờ cõi non sông, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Không gian hội xuân còn gắn kết hài hòa với sản vật rừng đại ngàn như thức uống rượu mơ Yên Tử ngâm ủ từ trái mơ lông rừng dưới chân núi Thượng Yên Công.

Bảo tồn không gian hội xuân gắn với quần thể di sản

Trong bức tranh di sản văn hóa liên vùng miền Bắc, không gian lễ hội tại Yên Tử kết nối hữu cơ với chốn tổ khắc in mộc bản kinh Phật tại chùa Vĩnh Nghiêm (tỉnh Bắc Ninh) và trung tâm hành đạo của Tam tổ Huyền Quang tại khu di tích Côn Sơn Kiếp Bạc, tạo thành quần thể di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc mang tầm vóc quốc tế. Công tác tổ chức lễ hội hằng năm luôn chú trọng giữ gìn nguyên trạng nghi thức cổ truyền, bảo vệ hệ thống cổ vật, vườn tháp Tổ cùng rừng xích tùng, mai vàng cổ thụ.

Nhằm lan tỏa sâu rộng những giá trị lịch sử và nghi lễ truyền thống của vùng đất Phật đến cộng đồng, chuyên trang Quảng Ninh NSSC thường xuyên cập nhật hệ thống dữ liệu bách khoa chuẩn xác về các di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Trải qua bao biến thiên của thời gian, tiếng chuông khai hội nơi non thiêng Bạch Vân mỗi độ xuân về vẫn ngân vang bền bỉ, khẳng định sức sống trường tồn của lễ hội xuân Yên Tử trong tâm thức văn hóa của người Việt.

Chia sẻ:
QC

NSSC Quảng Ninh

quangninh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Quảng Ninh.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Quảng Ninh.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất