Bỏ qua đến nội dung

Hào khí truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ - Biểu tượng đoàn kết bất khuất của giai cấp công nhân

Khởi nguồn từ cuộc Tổng bãi công lịch sử của hơn ba vạn công nhân mỏ than Quảng Ninh vào ngày 12 tháng 11 năm 1936, truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ đã kết tinh thành biểu tượng tinh thần đoàn kết giai cấp, ý chí tự lực tự cường và bản lĩnh cách mạng kiên trung của đội ngũ thợ mỏ Việt Nam.

NSSC Quảng NinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Không gian Quảng trường và Đài tưởng niệm 12/11 tại Cẩm Phả tôn vinh truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ

Trong lịch sử phong trào cách mạng và sự trưởng thành của giai cấp công nhân Việt Nam thế kỷ XX, truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ tỏa sáng như một giá trị tinh thần vô giá gắn liền với mảnh đất Quảng Ninh giàu truyền thống yêu nước. Được tôi luyện từ trong hầm sâu lò tối và những cuộc đấu tranh sinh tử đòi quyền sống, quyền dân sinh dân chủ của hàng vạn người thợ khai thác than, khẩu hiệu hành động bất hủ ấy đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt hành trình giải phóng dân tộc và xây dựng quê hương.

Tiêu chí lịch sử và di sản cách mạngThông tin tư liệu chính thống tại Việt Nam
Tên truyền thống lịch sửTruyền thống Kỷ luật và Đồng tâm của giai cấp công nhân vùng Mỏ Quảng Ninh
Sự kiện khởi nguồn trực tiếpCuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ Quảng Ninh bắt đầu từ đêm 12/11/1936 tại Cẩm Phả
Khẩu hiệu hành động lịch sử"Kỷ luật và Đồng tâm – Chúng ta nhất định thắng!"
Thời gian diễn ra Tổng bãi côngTừ ngày 12 tháng 11 đến cuối tháng 11 năm 1936, lan rộng khắp toàn khu mỏ Đông Bắc
Không gian địa lý cốt lõiCẩm Phả, Cửa Ông, Hòn Gai, Hà Tu, Hà Lầm, Cọc Sáu, Đèo Nai, Mạo Khê, Uông Bí, Vàng Danh (tỉnh Quảng Ninh)
Nhân vật lịch sử tiêu biểuCác chiến sĩ cộng sản Vũ Văn Hiếu, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Văn Cừ, Tô Hiệu và nhà văn vùng Mỏ Võ Huy Tâm
Ngày kỷ niệm chính thứcNgày 12 tháng 11 hằng năm — Ngày Truyền thống Công nhân vùng Mỏ – Truyền thống ngành Than Việt Nam
Di tích lưu niệm trọng tâmĐịa điểm khai thác than đầu tiên tại núi Yên Lãng (Đông Triều), Quảng trường và Đài tưởng niệm 12/11 (Cẩm Phả), Bảo tàng Quảng Ninh

Nguồn cội lịch sử hình thành truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ

Sự ra đời của đội ngũ công nhân ngành Than tại vùng Đông Bắc gắn liền với lịch sử khai khoáng hơn một thế kỷ rưỡi trên dải đất Quảng Ninh. Chính sự tập trung cao độ về lực lượng lao động công nghiệp cùng môi trường làm việc khắc nghiệt đã sớm hun đúc tinh thần tương thân tương ái và ý thức tổ chức kỷ luật sắt đá của những người thợ mỏ.

Khởi nguồn ngành khai thác than từ núi Yên Lãng Đông Triều

Lịch sử khai thác than đá quy mô lớn tại Việt Nam bắt đầu từ năm Canh Thân (1840) dưới triều Nguyễn, khi Tổng đốc Hải Yên là Tôn Thất Bật dâng sớ xin triều đình cho mở công trường khai thác tại mỏ than đầu tiên tại núi Yên Lãng (nay thuộc thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh). Đến cuối thế kỷ XIX, sau khi thực dân Pháp thiết lập bộ máy cai trị và thành lập Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ (SFCT) vào năm 1888, hàng loạt khai trường lộ thiên và hầm lò quy mô lớn tại Hòn Gai, Hà Tu, Cọc Sáu, Đèo Nai, Mạo Khê, Vàng Danh và mỏ than Cẩm Phả lần lượt được mở rộng. Hàng vạn nông dân nghèo từ khắp các tỉnh đồng bằng châu thổ Bắc Bộ như Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, Hưng Yên đã rời quê hương hội tụ về vùng biển Đông Bắc làm phu mỏ. Giữa điều kiện lao động nặng nhọc nơi vỉa than sâu thẳm và chế độ bóc lột hà khắc của giới chủ mỏ thực dân, những người lao động tứ xứ đã gắn kết với nhau như anh em ruột thịt để bảo vệ tính mạng và phẩm giá con người, đặt nền móng xã hội đầu tiên cho truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ.

Phong trào vô sản hóa và Chi bộ Đảng năm 1930

Bước ngoặt chính trị đưa phong trào đấu tranh của thợ mỏ chuyển từ tự phát sang tự giác gắn liền với chủ trương "Vô sản hóa" của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên từ cuối năm 1928 và sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930. Nhiều cán bộ cách mạng kiên trung như Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Quốc Việt, Vũ Văn Hiếu đã trực tiếp đóng giả làm phu khuân vác, thợ cuốc than trong các hầm lò Mạo Khê, Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa Ông để tuyên truyền giác ngộ giai cấp công nhân. Cuối tháng 2 năm 1930, tại khu mỏ Mạo Khê (Đông Triều), Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở khu mỏ Quảng Ninh được thành lập; tiếp đó ngày 1 tháng 5 năm 1930, lá cờ đỏ búa liềm kiêu hãnh tung bay trên đỉnh núi Bài Thơ bên bờ vịnh Hạ Long và tại bến cảng Cửa Ông, mở đầu cao trào cách mạng sôi nổi dẫn tới sự hình thành Đặc khu ủy vùng Mỏ do đồng chí Vũ Văn Hiếu — người Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên sống trọn lý tưởng hiến dâng tất cả cho Đảng — trực tiếp lãnh đạo.

Cuộc bãi công 1936 và truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ

Đỉnh cao chói lọi nhất kết tinh thành khẩu hiệu hành động bất diệt của giai cấp công nhân vùng Mỏ chính là cuộc Tổng bãi công lịch sử nổ ra vào trung tuần tháng 11 năm 1936 trong bối cảnh cao trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ giai đoạn 1936–1939.

Đêm lịch sử 12/11/1936 tại khu mỏ than Cẩm Phả

Mùa thu năm 1936, mặc dù Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp đã ban hành một số sắc lệnh cải thiện đời sống lao động ở các thuộc địa, giới chủ Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ (SFCT) vẫn cố tình dây dưa không tăng lương, tiếp tục duy trì chế độ phạt vạ và cai ký đánh đập công nhân. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các đảng viên cộng sản và tổ chức Ái hữu thợ mỏ, công nhân mỏ Cẩm Phả đã bí mật chuẩn bị lực lượng chu đáo. Đúng đêm ngày 12 tháng 11 năm 1936 rạng sáng ngày 13 tháng 11, toàn thể công nhân các tầng lò tại Cẩm Phả đồng loạt ngừng việc, đưa bản yêu sách gồm các điểm đòi tăng lương 25%, ngày làm việc 8 giờ, trả lương đúng kỳ, bãi bỏ chế độ cúp phạt vô lý và không được sa thải những người tham gia bãi công. Ngay trong những ngày đầu của cuộc đấu tranh gay go ấy, để giữ vững hàng ngũ trước âm mưu chia rẽ và mua chuộc của chủ mỏ, ban lãnh đạo cuộc bãi công đã nêu cao khẩu hiệu hành động lịch sử làm nên truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ: "Kỷ luật và Đồng tâm – Chúng ta nhất định thắng!".

Hoạt động khai thác than lộ thiên quy mô lớn với hệ thống máy móc hiện đại tại vùng mỏ Cẩm Phả Quảng Ninh
Hoạt động khai thác than lộ thiên quy mô lớn với hệ thống máy móc hiện đại tại vùng mỏ Cẩm Phả Quảng Ninh

Sức mạnh đoàn kết của hơn ba vạn thợ mỏ

Từ ngọn lửa khởi phát tại Cẩm Phả ngày 12/11/1936, làn sóng bãi công đã lan nhanh như vũ bão ra toàn bộ khu mỏ Quảng Ninh chỉ trong vòng mười ngày. Công nhân nhà sàng và bến cảng gần khu vực đền Cửa Ông lập tức hưởng ứng vào ngày 16/11; tiếp theo đó là thợ mỏ Hà Tu, Hà Lầm, Hòn Gai (ngày 21–23/11), mỏ Cọc Sáu, Đèo Nai, Kế Bào, Mạo Khê và Uông Bí. Tổng cộng có hơn ba vạn thợ mỏ cùng gia đình đồng loạt tham gia cuộc Tổng bãi công, làm tê liệt hoàn toàn toàn bộ dây chuyền khai thác, sàng tuyển, đường sắt vận chuyển và cảng xuất khẩu than của Công ty SFCT. Điểm kỳ diệu nhất của cuộc đấu tranh là tính tổ chức Kỷ luật tuyệt đối và sự Đồng tâm nhất trí muôn người như một: các đội tự vệ công nhân đứng gác bảo vệ an toàn máy móc, nhà máy điện, giữ gìn trật tự trị an trên đường phố không để xảy ra bất kỳ hành động manh động nào khiến đối phương có cớ đàn áp; đồng bào tiểu thương, nông dân và ngư dân vùng biển Đông Bắc tự nguyện quyên góp hàng chục tấn gạo, cá khô tiếp tế cho các gia đình thợ mỏ kiên trì trụ vững suốt hơn nửa tháng trời.

Thời điểm lịch sửĐịa bàn khu mỏ tại Quảng NinhSự kiện và Diễn biến đấu tranh trọng tâmÝ nghĩa đối với Truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ
Năm 1840 (Canh Thân)Núi Yên Lãng (Đông Triều)Triều đình cho phép mở công trường khai thác than đá chính thức đầu tiên tại Việt NamKhởi nguồn lịch sử ngành khai thác than và hình thành lớp thợ mỏ đầu tiên
Tháng 2 – Tháng 5/1930Mạo Khê, Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa ÔngThành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở khu mỏ; treo cờ Đảng trên đỉnh núi Bài Thơ ngày 1/5/1930Chuyển phong trào công nhân mỏ từ tự phát sang tự giác dưới ngọn cờ cách mạng
Ngày 12/11 – 20/11/1936Cẩm Phả, Cửa Ông (Quảng Ninh)Thợ mỏ Cẩm Phả mở đầu cuộc bãi công đêm 12/11 với khẩu hiệu "Kỷ luật và Đồng tâm – Chúng ta nhất định thắng!"Khai sinh trực tiếp khẩu hiệu và ngày truyền thống 12/11 của giai cấp công nhân vùng Mỏ
Ngày 21/11 – 29/11/1936Hòn Gai, Hà Tu, Hà Lầm, Cọc Sáu, Mạo KhêHơn 3 vạn thợ mỏ toàn khu Đông Bắc đồng loạt tổng bãi công; buộc chủ Pháp chấp nhận toàn bộ yêu sáchThắng lợi vang dội nhất trong phong trào dân chủ 1936–1939 tại Đông Dương
Giai đoạn 1945 – nayToàn tỉnh Quảng Ninh và ngành ThanTiếp quản vùng Mỏ năm 1955; sản xuất "vàng đen" chi viện miền Nam và hiện đại hóa ngành công nghiệp năng lượngNâng tầm thành hệ giá trị văn hóa cốt lõi của con người và vùng đất Quảng Ninh

Thắng lợi trọn vẹn và âm vang trong lịch sử cách mạng

Trước sức mạnh đoàn kết không gì lay chuyển nổi của hơn ba vạn công nhân và sự ủng hộ rộng rãi của dư luận nhân dân cả nước, ngày 29 tháng 11 năm 1936, Tổng giám đốc Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ cùng chính quyền thực dân buộc phải nhượng bộ hoàn toàn, ký biên bản chấp nhận tăng lương từ 10% đến 20% cho tất cả các hạng thợ, cam kết thực hiện đúng luật lao động và không trả thù bất kỳ công nhân nào tham gia bãi công. Cuộc Tổng bãi công tháng 11 năm 1936 đã đi vào lịch sử dân tộc như một trong những cuộc đấu tranh lớn nhất, có tổ chức chặt chẽ nhất và giành thắng lợi trọn vẹn nhất trong cao trào dân chủ 1936–1939 ở Đông Dương. Không khí hào hùng và phẩm chất kiên cường của người thợ mỏ trong cuộc đấu tranh ấy đã được nhà văn vùng Mỏ Võ Huy Tâm khắc họa chân thực, xúc động trong tiểu thuyết bất hủ Vùng mỏ, góp phần đưa truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ trở thành biểu tượng văn học và lịch sử sống mãi với thời gian.

Sức sống của truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ

Từ ngọn lửa tháng Mười Một năm 1936, tinh thần đoàn kết và kỷ luật của người thợ mỏ đã không ngừng được bồi đắp, tỏa sáng qua hai cuộc kháng chiến cứu nước và công cuộc kiến thiết đất nước hòa bình, đổi mới.

Giai đoạn kháng chiến cứu nước và tiếp quản vùng Mỏ

Bước vào cao trào giải phóng dân tộc năm 1945, lực lượng công nhân các mỏ than Mạo Khê, Uông Bí, Vàng Danh, Hòn Gai, Cẩm Phả đã phát huy cao độ truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ, sát cánh cùng nghĩa quân tại Chiến khu Đông Triều đứng lên giành chính quyền thắng lợi. Trong chín năm kháng chiến trường kỳ cũng như sau ngày giải phóng hoàn toàn khu Mỏ (ngày 25 tháng 4 năm 1955), đội ngũ công nhân ngành Than đã lập tức bắt tay vào khôi phục các khai trường bị tàn phá, nhanh chóng đưa các tầng than Đèo Nai, Cọc Sáu, Hà Tu và nhà máy cơ khí Cẩm Phả hoạt động trở lại để cung cấp nguồn "vàng đen Tổ quốc" cho công cuộc xây dựng miền Bắc và chi viện cho tiền tuyến miền Nam thống nhất đất nước. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng đã chín lần về thăm tỉnh Quảng Ninh và ân cần căn dặn cán bộ, công nhân vùng Mỏ phải đẩy mạnh ngành sản xuất than trở thành một ngành gương mẫu cho các ngành kinh tế khác và xây dựng tỉnh Quảng Ninh trở thành một tỉnh giàu đẹp.

Không gian kiến trúc khối than đá đen huyền bên bờ vịnh Hạ Long của Bảo tàng Quảng Ninh nơi trưng bày lịch sử vùng Mỏ
Không gian kiến trúc khối than đá đen huyền bên bờ vịnh Hạ Long của Bảo tàng Quảng Ninh nơi trưng bày lịch sử vùng Mỏ

Bản sắc văn hóa thợ mỏ trong thời kỳ đổi mới

Trong kỷ nguyên hòa bình, hội nhập và chuyển đổi mô hình phát triển từ "nâu" sang "xanh" hiện nay, truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ đã vượt ra khỏi phạm vi của ngành công nghiệp khai khoáng để trở thành hệ giá trị văn hóa cốt lõi của toàn Đảng bộ và nhân dân tỉnh Quảng Ninh. Tại trung tâm thành phố Cẩm Phả — nơi khởi nguồn cuộc Tổng bãi công năm 1936 — cụm di tích lịch sử Quốc gia Quảng trường 12/11 và Đài tưởng niệm công nhân vùng Mỏ uy nghiêm sừng sững như lời nhắc nhở các thế hệ về cội nguồn sức mạnh đoàn kết. Tại Bảo tàng Quảng Ninh — công trình kiến trúc lấy cảm hứng từ khối than đá đen bóng soi mình bên kỳ quan thiên nhiên — toàn bộ không gian tầng hai và hệ thống đường lò mô phỏng đã tái hiện sinh động lịch sử khai thác than cùng những kỷ vật vô giá của phong trào công nhân mỏ. Cùng với đó, những giai điệu hào sảng ca ngợi đất và người vùng Mỏ qua giọng ca huyền thoại của người con đất mỏ là Nghệ sĩ Nhân dân Quang Thọ vẫn vang vọng khắp các tầng cao, tiếp lửa tự hào cho thế hệ trẻ hôm nay.

Tư liệu về truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ

Nhằm cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn xác phục vụ nghiên cứu lịch sử Đảng và phong trào công nhân Việt Nam, dưới đây là phần giải đáp các câu hỏi trọng tâm và danh mục tư liệu chính thống.

Giải đáp các câu hỏi thường gặp về truyền thống vùng Mỏ

  • Truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ bắt nguồn từ sự kiện lịch sử nào? Truyền thống này bắt nguồn trực tiếp từ cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn công nhân mỏ than Quảng Ninh nổ ra từ đêm ngày 12 tháng 11 năm 1936 tại Cẩm Phả rồi lan rộng ra toàn khu mỏ Đông Bắc, giành thắng lợi vang dội trước giới chủ mỏ thực dân.
  • Ý nghĩa sâu sắc của hai chữ Kỷ luật và Đồng tâm trong phong trào thợ mỏ là gì? Kỷ luật là tính tổ chức chặt chẽ, tuân thủ mệnh lệnh chung, bảo vệ an toàn máy móc và giữ vững trật tự không để đối phương khiêu khích; còn Đồng tâm là sự đoàn kết một lòng, chia ngọt sẻ bùi giữa hàng vạn công nhân các mỏ và nhân dân địa phương để cùng đi tới thắng lợi cuối cùng.
  • Vì sao ngày 12 tháng 11 hằng năm được chọn là Ngày Truyền thống Công nhân vùng Mỏ? Để ghi nhớ mốc son lịch sử đêm 12/11/1936 mở đầu cuộc Tổng bãi công thắng lợi tại Cẩm Phả, Nhà nước và ngành Than Việt Nam đã chính thức lấy ngày 12 tháng 11 hằng năm làm Ngày Truyền thống Công nhân vùng Mỏ – Truyền thống ngành Than.
  • Những công trình di tích nào tại Quảng Ninh gắn liền với truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm? Các địa điểm tiêu biểu nhất gồm Di tích lịch sử Quốc gia Địa điểm cuộc bãi công của thợ mỏ Cẩm Phả (Quảng trường và Đài tưởng niệm 12/11 tại thành phố Cẩm Phả), Di tích Địa điểm khai thác than đầu tiên tại Việt Nam ở núi Yên Lãng (Đông Triều), núi Bài Thơ và không gian trưng bày chuyên đề ngành Than tại Bảo tàng Quảng Ninh.

Nguồn sử liệu và tài liệu tham khảo chính thống

  • Văn kiện Đảng Toàn tập (Tập 6: Giai đoạn 1936–1939) và Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (Tập I): Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật ấn hành, ghi chép đầy đủ quá trình lãnh đạo của Đặc khu ủy vùng Mỏ và diễn biến từng ngày của cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936.
  • Lịch sử phong trào công nhân và Công đoàn tỉnh Quảng Ninh: Liên đoàn Lao động tỉnh Quảng Ninh và Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) biên soạn, thống kê số liệu công nhân các mỏ Cẩm Phả, Hòn Gai, Hà Tu, Cọc Sáu, Mạo Khê và hệ thống yêu sách lịch sử.
  • Hồ sơ Di tích lịch sử Quốc gia Địa điểm cuộc bãi công của thợ mỏ Cẩm Phả (12/11/1936) và Địa điểm khai thác than đầu tiên tại Việt Nam: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh lập và lưu trữ.

Trải qua gần một thế kỷ thử thách và trưởng thành trong dòng chảy lịch sử dân tộc, truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm vùng Mỏ vẫn vẹn nguyên sức sống mãnh liệt, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho công cuộc xây dựng đất nước hòa bình, văn minh và giàu mạnh. Những trang sử vẻ vang và giá trị nhân văn của giai cấp công nhân đất Mỏ đang tiếp tục được chuyên trang Quảng Ninh NSSC trân trọng lưu giữ và lan tỏa sâu rộng tới cộng đồng.

Chia sẻ:
QC

NSSC Quảng Ninh

quangninh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Quảng Ninh.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Quảng Ninh.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất